Maak van je school een School zonder Racisme

Container content

Geen enkel kind, geen enkele jongere mag het slachtoffer zijn van racisme of discriminatie. Vanuit die gedachte werd in 1988 de oproep ‘Maak van je school een School zonder Racisme’ gelanceerd. Dertig jaar later is deze oproep nog altijd actueel.

Samen leven onder druk

In die dertig jaar is het demografische landschap wel grondig gewijzigd. Zo zijn de grootsteden superdivers geworden (meer dan de helft van de schoolgaande jeugd in grootsteden heeft roots in de migratie) en spreidt de diversiteit zich meer en meer uit tot in de kleinste gemeenten. Er groeit een nieuwe generatie op die al vanop de schoolbanken samen leeft en leert in culturele diversiteit. Die jongeren worden dagelijks geconfronteerd met woorden en beelden die hun samen leren en samen leven onder druk zetten en zo hun ontplooiingskansen beïnvloeden. Daarom spelen scholen zo een uitermate belangrijke rol. De school blijft de ontmoetingsplek bij uitstek van jongeren met andere jongeren, met andere volwassenen, met andere werelden en andere ideeën. En de manier waarop de school omgaat met diversiteit, in denken en handelen, zal dus een belangrijke invloed hebben op hoe jongeren zichzelf kunnen ontplooien, hoe ze omgaan met ‘de ander’ nu en in de toekomst.

Het omgaan met diversiteit op school is niet altijd makkelijk. De job van leerkracht is een pittige opdracht en die is er niet eenvoudiger op geworden. Denk maar aan de spanningen tussen ‘klimaatspijbelaars’ enerzijds en ‘klimaatontkenners’ anderzijds, tussen jongeren die deelnemen aan de ramadan en zij die islamofobe uitspraken doen in de klas, tussen meisjes die zich emanciperen en jongens die traditionele rolpatronen verdedigen, en ga zo maar door. Het samenleven op school en in de klas is fel onder druk komen staan door de opkomst van identitaire bewegingen die rijkelijk gebruik maken van de nieuwe sociale media.

Wonden en veerkracht

De gevolgen van wij-zij denken en racisme in de klas zijn niet te onderschatten. De vele reacties op de oproep die Mayada Srouji en Sarah El Massaoudi lanceerden daags na de verkiezingen op sociale media, illustreren nogmaals hoe wijdverspreid en ‘helaas alledaags’ racisme en discriminatie zijn in onze maatschappij. De hashtag #allemaalvanbelang werd op korte tijd meer dan 1.800 keer gebruikt. De Britse National Society for the Prevention of Cruelty to Children signaleert dat kinderen hun huid verbleken uit vrees voor racistisch geweld (The Guardian). In haar boek ‘Racisme: Over wonden en veerkracht’ beschrijft Naïma Charkaoui heel goed hoe de dagelijkse praktijk van racisme, van de vele microagressies en microkwetsingen waarmee jongeren met een migratieachtergrond en/of zij die anders-zijn of anders-denken te maken krijgen een impact heeft op het individu.
De ‘rugzak met microkwetsingen’ die jongeren moeten meedragen beïnvloedt niet alleen hun zelfbeeld en hun welbevinden, maar ook hun houdingen naar andere jongeren toe en hun schoolresultaten.

Een generatie met potentieel

Dit alles heeft niet alleen een impact op individuen, maar ook op de bredere samenleving. Een hele generatie jongeren dreigt op een conflictueuze manier intergroepsrelaties aan te gaan, wat burgerschap onderuit haalt en kan uitmonden in de ontmenselijking en zelfs geweld tegenover ‘de ander’.
Daarnaast dreigt die generatie haar potentieel niet optimaal te kunnen benutten. Zo blijkt uit de Diversiteitsbarometer Onderwijs 2018 van Unia alsook uit het rapport “De veerkracht van leerlingen met migratieachtergrond” van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) uit 2018 dat leerlingen met een migratieachtergrond “in een heel kwetsbare positie zitten, waarbij zij het opvallend slecht doen op verschillende indicatoren van schoolsucces.” De onderzoekers stelden vast dat ze dubbel zoveel risico lopen om later slechter te presteren op academisch vlak, vaker uitstromen zonder diploma, en minder vaak een studie in het hoger onderwijs aanvatten. En ook, dat de situatie in ons land één van de slechtste is inzake onderwijsongelijkheid van alle westerse landen.

Hoopvol

Anderzijds toont het onlangs gepubliceerde grootschalig onderzoek van het Centrum voor Sociale en Culturele Psychologie van de KU Leuven aan dat een interculturele schoolcultuur ervoor zorgt dat leerlingen zich meer ‘thuis voelen’ op school, wat op zijn beurt een positieve invloed heeft op de schoolprestaties van álle leerlingen, met of zonder migratieachtergrond. Een schoolcontext die diversiteit erkent en omarmt draagt er dus toe bij of een jongere zich goed in zijn/haar vel voelt. Om scholen te ondersteunen die willen werken aan een interculturele schoolcultuur die diversiteit erkent en omarmt, vertaalde School zonder Racisme, samen met enkele partners en met Europese steun (AMIF), de resultaten van dit onderzoek in een traject ‘Schoolcultuur’.

We zijn hoopvol gestemd, zeker omdat heel wat leerkrachten hun maatschappelijke verantwoordelijkheid ernstig nemen. En dat heeft zijn effect op school, in de klas. Heel wat jongeren zijn gevormd tot solidaire, bewuste wereldburger en reageren afwijzend op gore, racistische praat van medeleerlingen, al dan niet geïnspireerd door posts en memes op sociale media. Tijdens hun loopbaan krijgen leerkrachten duizenden jongeren over de klasvloer voor wie zij een inspiratiebron kunnen en willen vormen. Ze zoeken naar antwoorden en streven ernaar de wij-zij tegenstellingen en het racisme dat eruit voortvloeit te counteren. Ze blijven zoeken naar manieren om jongeren vaste grond onder hun voeten te doen krijgen in hun zoektocht naar hún plaats in deze diverse samenleving, naar manieren om niet racisme, maar positieve diversiteit een kans te geven.

Daarom herhalen we onze oproep van 30 jaar geleden: ‘Maak van je school een School zonder Racisme’. De toekomst van alle jongeren, zowel die van Youssef als van Jasper, Ella en Adinda is het meer dan waard.
Het team van School zonder Racisme staat klaar om je daarbij te ondersteunen.

Volg een traject en krijg het Gouden label