Van Kleurenblind naar Multicultureel

Hoe het omarmen van diversiteit de schoolprestaties van àlle leerlingen kan bevorderen.

Dr. Jozefien De Leersnyder
Professor Culturele Psychologie Universiteit van Amsterdam
Postdoctoraal onderzoeker Centrum Sociale en Culturele Psychologie, KU Leuven

De toenemende culturele diversiteit in onze samenleving vormt een uitdaging voor scholen:
Hoe kunnen we ervoor zorgen dat àlle leerlingen hun potentieel optimaal kunnen benutten?
Dat iedereen zich gewaardeerd en thuis voelt op school?
Dat iedereen de kans krijgt om goed te presteren?
En dat leerkrachten en directie ademruimte behouden in het managen van deze uitdagingen?

In deze lezing zal ik aan de hand van wetenschappelijke studies aantonen hoe verschillende visies en praktijken omtrent diversiteit de schoolprestaties van leerlingen met een migratieachtergrond kunnen ondermijnen of net kunnen bevorderen.
Een ‘kleurenblind’ model van diversiteit benadrukt dat iedereen gelijk is en culturele verschillen geen rol spelen, een ‘multicultureel’ model benadrukt dat er wel verschillen zijn, maar dat die een verrijking in plaats van een beperking zijn. Onderzoek naar deze diversiteitsvisies en -praktijken (bv. wel versus geen thuistaal op school) laat zien dat, hoe goed bedoeld ook, de kleurblinde aanpak de schoolprestaties van leerlingen met een diverse achtergrond ondermijnt terwijl de multiculturele aanpak ze net bevordert.

De resultaten van deze wetenschappelijke studies komen misschien niet overeen met wat we intuïtief verwachten. Om ze beter te kunnen begrijpen, zal ik inzoomen op de psychologische mechanismen die eraan ten grondslag liggen, zoals ‘stereotype bedreiging’ en ‘school belonging’ of het zich begrepen en thuis voelen op school. Deze mechanismen worden namelijk ge(de)activeerd door de verschillende diversiteitsvisies en -praktijken. Die manifesteren zich concreet in de vorm van expliciete regels en afspraken op school, (impliciete) aannames en verwachtingen van leerkrachten, en de mate van intercultureel contact en begrip tussen leerlingen onderling.

In het laatste deel van deze lezing en volgend uit de voorgaande analyse, wil ik een aantal concrete handvaten aanreiken voor directies, leerkrachten én leerlingen om een multicultureel schoolklimaat te creëren, waarin alle leerlingen zich thuis voelen en hun volle potentieel kunnen benutten.
In de discussie is er ruimte om deze voorstellen samen te bespreken en de haalbaarheid ervan in te schatten op zowel korte als lange termijn.